Мифологиядағы аңдар мен құстар: Символдық мағыналар

Жарияланды: 15 қараша, 2024 | Автор: Ешмұхамбетұлы Аылғазы

Әлемдік мифология мен фольклорда аңдар мен құстар тек жануарлар ретінде ғана емес, сонымен қатар күрделі символдар мен рухани тұлғалар ретінде көрінеді. Олардың бейнесі әдетте адамзаттың табиғатпен, құпия күштермен және өз ішкі әлемімен байланысын білдіреді. Бұл мақалада біз әртүрлі мәдениеттердегі кейбір ең танымал аң-құс символдарын қарастырамыз.

Қарға: Көптеген дәстүрлерде қарға екі мағынаға ие. Солтүстік мифологиясында Одиннің екі қарғасы, Хугин мен Мунин («ойлайтын» және «есте сақтайтын») бар, олар әлемді аралап, құдайға ақпарат әкеледі. Бұл құс ақыл-ой мен білімнің символы болып табылады. Алайда, басқа мәдениеттерде (мысалы, кейбір еуропалық халықтық әңгімелерде) қарға қараңғылықтың, алдамшылықтың немесе қайғы-қасіреттің алдын ала хабаршысы ретінде көрінеді.

Арыстан: Арыстан күш, ерлік және патшалық билік символы ретінде әлемдік мифологияда кең таралған. Мысыр мифологиясында Сехмет құдайы арыстан басымен бейнеленген, ол соғыс пен күннің отты күшін білдіреді. Шумер-аккад мифологиясында арыстан қорғаныштық күш ретінде кездеседі, ал буддизмде Будданың сөйлеуі «арыстанның үні» деп аталады, бұл оның үндемесінің күші мен ақиқатын білдіреді.

Жылан: Жылан символы ең қайшылықты болып табылады. Бір жағынан, ол жаңару мен емдік күшті білдіреді (мысалы, Гигея құдайының символы ретіндегі жылан). Екінші жағынан, көптеген дәстүрлерде (атап айтқанда, христиандық иконографияда) ол жылан алдамшылық пен күнәнің бейнесі болып табылады. Қытай мифологиясында айдаһар кейде жылан сипатына ие болады, ал ежелгі гректер жер асты әлемінің құдайы Аидті жыландармен байланыстырды.

Бүркіт: Бүркіт көбінесе көктегі билік пен рухани көтерілу символы болып табылады. Рим империясында ол әскери белгі ретінде қызмет етті. Солтүстік Американың кейбір тайпаларында бүркіт рухтың хабаршысы және құдайлармен байланыс деп саналды. Осыған ұқсас мағына бүркітті Зевстің символы ретінде кездесетін грек мифологиясында да кездеседі.

Мифологиялық аң-құстардың символдық мағынасы тек олардың сыртқы түріне ғана емес, сонымен қатар олардың мінез-құлқына, тіршілік ету ортасына және адамдардың олармен өзара әрекеттесу тәжірибесіне негізделген. Бұл символдар әдебиетте, өнерде және дәстүрлі ритуалдарда сақталып, бізге ежелгі замандардағы адамдардың әлемді қалай түсінгенін түсінуге мүмкіндік береді.