Мифология, Символдар және Мәдени ұғымдар

Мифология — бұл белгілі бір мәдениет немесе діннің мифтерінің, аңыздарының, әңгімелерінің және сенімдерінің жиынтығы. Ол әлемнің жаратылуы, құдайлар мен қаһармандардың істері, табиғат құбылыстарының түсіндірмелерін қамтиды. Мифтер тарихи шындық ретінде емес, мәдениеттің құндылықтары мен түсініктерін білдіретін символдық әңгімелер ретінде қарастырылады.

Таңба (sign) белгілі бір нәрсені тікелей көрсетеді (мысалы, жол белгісі). Символ (symbol) болса, одан да күрделі және терең мағыналарды білдіреді. Мысалы, қаз қанаты тек құс емес, көптеген мәдениеттерде еркіндік пен жоғарыға ұмтылудың символы болып табылады. Символдар мифтерде, өнерде және әдебиетте кеңінен қолданылады.

Архетип — бұл адам санасының терең қабаттарында орналасқан, әмбебап, бастапқы үлгі немесе образ. Карл Густав Юнгтің теориясы бойынша, архетиптер әртүрлі мәдениеттердің мифтерінде, аңыздарында және арманында қайталанып келеді. Мысалдар: «Қаһарман» (Геракл, Гильгамеш), «Ана-табиғат» (Гея, Тэнгри), «Көлеңке» (қаһарманның қарама-қарсы күші).

Түркі мифологиясында бірқатар маңызды образдар мен түсініктер бар: Тәңірі (Аспан, Жоғарғы Құдай), Жер-Су иелері, Умай ана (балалар мен үй шаруашылығының қамқоршысы), Қырғыз эпосындағы Манас қаһарманы, түлік малдың рухы. Сондай-ақ, аңдар (қасқыр, бүркіт, ақбөз ат) күш пен даналықтың символдары ретінде жиі кездеседі.

Мифтер қазіргі заманғы мәдениетте фильмдерде (мысалы, «Аватардағы» қаһарманның сапары), әдебиетте (фэнтези жанры), компьютерлік ойындарда және тіпті рекламада қайта туып, бейімделіп жатады. Мифтік сюжеттер мен архетиптер адамдардың эмоцияларына терең әсер ететіндіктен, олар әлі де күшті әңгімелеу құралы болып табылады.